Tekst opracowany z wykorzystaniem pracy autorstwa Janusza Zakrzewskiego „Transfer technologii i zarządzanie innowacyjną technologią FuelCal® w kontekście Gospodarki w Obiegu Zamkniętym” 2024
W ostatnich latach gospodarka o obiegu zamkniętym stała się kluczowym elementem polityki gospodarczej Unii Europejskiej. Koncepcja ta zakłada odejście od tradycyjnego, liniowego modelu gospodarki na rzecz systemu cyrkularnego (circular economy), w którym odpady – jeśli w ogóle powstają – traktowane są jako cenne surowce do ponownego wykorzystania. Poniżej wyjaśniamy, czym naprawdę jest gospodarka obiegu zamkniętego, przytaczamy regulujące ją przepisy prawne oraz przedstawiamy model i korzyści jej działania.
Czym jest gospodarka obiegu zamkniętego (GOZ)? Definicja
Gospodarka o Obiegu Zamkniętym (GOZ), inaczej gospodarka cyrkularna, to model biznesowy mający na celu ograniczenie zużycia surowców i ilości odpadów. Jego głównym założeniem jest redukcja emisji gazów cieplarnianych oraz zmniejszenie zużycia energii. GOZ polega na tworzeniu zamkniętych cykli produkcyjnych, w których odpady stają się surowcami wykorzystywanymi w kolejnych etapach procesu.
Taki system sprzyja budowie zrównoważonej, niskoemisyjnej i konkurencyjnej gospodarki, bazując na zasadach ekologicznego projektowania oraz koncepcji 6R, tj.:
- Refuse – odmawiaj – rezygnuj z zakupu produktów czy usług, które przyczyniają się do zwiększenia ilości odpadów.
- Reduce – redukuj – zmniejsz liczbę posiadanych rzeczy, zastanów się, czy naprawdę potrzebujesz każdej z nich.
- Reuse – używaj ponownie – wymieniaj się przedmiotami, przekazuj te, których już nie potrzebujesz, innym osobom. Spróbuj nadać im nowe zastosowanie w ponownym użytku. Szukając czegoś nowego, sięgnij po rzeczy z drugiej ręki.
- Recover – naprawiaj – zamiast wyrzucać od razu lekko uszkodzoną rzecz, sprawdź, czy uda się ją naprawić. To sprawia, że wydłuża się cykl życia produktu.
- Recycle -przetwarzaj – segreguj i umożliwiaj ponowne wykorzystanie surowców i odpadów, np. szkła, papieru czy plastiku, przyczyniając się do zmniejszenia ilości odpadów trafiających na wysypiska.
- Rot – kompostuj – nie marnuj jedzenia, a resztki organiczne przekształcaj w kompost. To ekologiczny sposób na redukcję odpadów i poprawę jakości gleby.
Wdrażanie strategii GOZ jest korzystne nie tylko dla środowiska, ale także dla firm – wyróżnia je na rynku, obniża koszty działalności oraz podnosi jakość oferowanych usług¹. Transformacja gospodarki w kierunku modelu obiegu zamkniętego stanowi integralną część strategicznych planów Unii Europejskiej i Polski.
Dlaczego potrzebujemy gospodarki cyrkularnej?
Obecny model gospodarki opiera się na intensywnym wydobyciu i wykorzystywaniu zarówno surowców nieodnawialnych, jak i tych w teorii odnawialnych, jak woda czy drewno.
Jednak współczesne tempo konsumpcji jest niezrównoważone – ludzkość zużywa zasoby szybciej, niż Ziemia jest w stanie je odtworzyć. W praktyce oznacza to tak naprawdę, że już dziś potrzebujemy więcej niż jednej planety, by utrzymać obecny poziom eksploatacji. Zasoby stopniowo wyczerpują się, a nasz ekosystem ma ograniczoną zdolność do ich regeneracji. Stąd nieograniczony wzrost gospodarczy nie jest możliwy w zamkniętym systemie, jakim jest Ziemia.
Rozwiązaniem jest gospodarka cyrkularna, która minimalizuje zużycie surowców oraz powstawanie odpadów. Ma na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i poziomu wykorzystania energii. Tworzy zamknięte pętle procesów i pozwala skorzystać z surowców w kolejnych fazach produkcji.
Transformacja w kierunku minimalizowania zużycia surowców
Od 2015 roku Komisja Europejska przyjęła szereg dyrektyw odnoszących się do różnych aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym, a w 2020 roku zaprezentowano kolejny plan działań w tym obszarze. Jest on częścią Europejskiego Zielonego Ładu oraz efektem działań zmierzających do osiągnięcia neutralności klimatycznej i racjonalnego wykorzystania zasobów do 2050 roku oraz do zaostrzenia regulacji dotyczących recyklingu i wprowadzenia obowiązkowych celów na 2030 rok, związanych z wykorzystaniem i zużyciem surowców.
W 2019 roku Polska opracowała tzw. Mapę drogową transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym 2, uwzględniającą zagadnienia takie jak zrównoważona produkcja i konsumpcja, biogospodarka, nowe modele biznesowe oraz wdrażanie i monitorowanie gospodarki o zamkniętym obiegu.
Ograniczenie negatywnych skutków działalności gospodarczej, minimalizacja ilości odpadów oraz zwiększenie świadomości i odpowiedzialności w zakresie ich zagospodarowania to zagadnienia analizowane przez Komisję Europejską (KE). Konieczność transformacji w kierunku GOZ była wielokrotnie podkreślana w dokumentach KE, m.in. w komunikacie z 2010 roku3, programie „zero odpadów” dla Europy z 2014 roku4, planie działania UE dotyczącym gospodarki cyrkularnej z 2015 roku5 oraz w raporcie z 2018 roku dotyczącym monitorowania postępów w tym obszarze6.
Komisja Europejska dąży do wdrożenia rozwiązań zapewniających zamknięcie cyklu życia produktu na wszystkich jego etapach – od pozyskania surowców, przez produkcję i użytkowanie, aż po recykling i ponowne wykorzystanie. Celem tych działań jest maksymalizacja efektywności wykorzystania zasobów, co ma przynieść korzyści zarówno gospodarce, jak i środowisku.
Od odpadu do surowca – model działania gospodarki cyrkularnej
Gospodarka o obiegu zamkniętym dąży do przekształcenia liniowego modelu wykorzystania surowców w cykliczny system ponownego użycia. Model jej działania najczęściej przedstawia się w formie schematu kołowego, gdzie koniec cyklu życia produktu staje się początkiem nowego procesu, co pozwala na maksymalizację wartości materiałów i minimalizację odpadów.
W praktyce system ten jest bardziej złożony i składa się z wielu połączonych pętli7, a pełne zamknięcie obiegu nie zawsze jest możliwe, ponieważ niektóre materiały ulegają zużyciu lub tracą możliwość ponownego przetworzenia.
Korzyści gospodarki o obiegu zamkniętym
Gospodarka o obiegu zamkniętym przynosi liczne korzyści zarówno środowiskowe, jak i ekonomiczne. Przede wszystkim ogranicza zużycie surowców naturalnych poprzez ponowne wykorzystanie, recykling i naprawę produktów. Dzięki temu redukuje emisję gazów cieplarnianych i zanieczyszczenie środowiska.
W aspekcie gospodarczym model ten sprzyja innowacjom oraz tworzeniu nowych miejsc pracy w sektorach związanych z przetwarzaniem i naprawą surowców. Firmy mogą obniżyć koszty produkcji dzięki efektywniejszemu wykorzystaniu zasobów i mniejszej zależności od ich wahań cenowych. GOZ wzmacnia również bezpieczeństwo surowcowe państw, zmniejszając ich uzależnienie od importu. W dłuższej perspektywie ten model gospodarczy przyczynia się do bardziej stabilnej i odpornej ekonomii.
Źródła:
1 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości – Centrum Rozwoju MŚP, Gospodarka o obiegu zamkniętym: https://www.parp.gov.pl/goz#definicja [dostęp: 06.03.2025]
2 Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Rada Ministrów przyjęła projekt Mapy drogowej GOZ, [dostęp 23.05.2024] https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/rada-ministrow-przyjela-projekt-mapy-drogowej-goz
3 Komunikat Komisji Europejskiej 2010. EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu /* COM/2010/2020 końcowy */, [dostęp 23.05.2024] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex%3A52010DC2020
4 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Ku gospodarce o obiegu zamkniętym: program „zero odpadów” dla Europy. /* COM/2014/0398 final */ 2014, [dostęp 23.05.2024] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex%3A52014DC0398
5 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Zamknięcie obiegu – plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym /COM/2015/0614 final/ 2015, [dostęp 23.05.2024] https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52015DC0614
6 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie monitorowania gospodarki o obiegu zamkniętym COM/2018/029 final 2018, [dostęp 23.05.2024] https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/PL/ALL/?uri=COM%3A2018%3A29%3AFIN
7 M.Smol, J. Kulczycka, A. Czaplicka-Kotas, D.Włóka, Zarządzanie i monitorowanie gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce w kontekście realizacji gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ), [w:] „Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk”, Kraków 2019, nr 108, s. 165–184
Zobacz także
Dowiedz się więcej
Działanie technologii FuelCal®
Zagospodarowanie osadów ściekowych i odpadów organicznych (biomasy poprodukcyjnej) to problem, z którym musi zmierzyć się każda oczyszczalnia ścieków, zakład przetwórstwa spożywczego, [...]
Czytaj więcej
FuelCal® a GOZ
Technologia FuelCal® doskonale wpisuje się w problematykę Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. Od zboża do zboża - zobacz jak to działa...
Czytaj więcej
FuelCal® a środowisko
Technologia FuelCal® w ramach której powstają produkty z serii OrCal® i OrCal® pHregulator® to rozwiązanie opatentowane, bezpieczne i przyjazne środowisku naturalnemu Jej proekologiczne [...]
Czytaj więcej